Praktyka wykluczania zagranicznych doradców ds. bezpieczeństwa (DGSA/ADR) z przetargów publicznych to narastający problem w polskich samorządach. Gminy organizujące postępowania na usuwanie i zagospodarowanie nielegalnych składowisk odpadów niebezpiecznych masowo wpisują do dokumentacji zapisy naruszające prawo wspólnotowe, Umowę ADR oraz Konstytucję RP.
Przykład z SWZ: Bezprawna bariera w zamówieniach
W Specyfikacjach Warunków Zamówienia (SWZ) w całej Polsce regularnie pojawiają się zapisy wymagające, aby skierowany do realizacji zamówienia ekspert posiadał uprawnienia wydane wyłącznie przez polski organ kontrolny.
W dokumentacjach przetargowych spotkać można klauzule o następującym brzmieniu:
„Obowiązki doradcy w zakresie ADR (…), ze strony Wykonawcy, pełnić będzie (…), posiadający ważne świadectwo przeszkolenia do spraw bezpieczeństwa przewozu towarów niebezpiecznych wydane przez Transport Dozoru Technicznego zgodnie z ustawą z 19 sierpnia 2011 r. o przewozie towarów niebezpiecznych.”
Tak sformułowane wymaganie sztucznie zamyka rynek przed wykonawcami zatrudniającymi ekspertów z certyfikatami z innych krajów Unii Europejskiej, stanowiąc bezpośrednie naruszenie zasad uczciwej konkurencji.
Oficjalna wykładnia Ministerstwa i zapisy Umowy ADR
Wykluczanie świadectw z innych państw UE stoi w rażącej sprzeczności z oficjalnym stanowiskiem resortu transportu oraz samą treścią Umowy ADR.
Zgodnie z pismem Ministerstwa Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej (znak BM4-jd-061-760/12), wydanym w odpowiedzi na zapytanie ekspertów:
- Bezpośrednie stosowanie Umowy ADR: Uznawanie kwalifikacji doradców ADR, RID i ADN uzyskanych w państwach członkowskich UE nie wymaga przechodzenia skomplikowanych krajowych procedur notyfikacyjnych ani uznaniowych.
- Wzajemne uznawanie świadectw (pkt 1.8.3.15 ADR): Świadectwo wydane przez właściwą władzę lub upoważnioną organizację dowolnego państwa członkowskiego (zgodnie z 1.8.3.7 ADR) musi być uznawane przez wszystkie pozostałe państwa członkowskie.
- Hierarchia aktów prawnych: Zgodnie z art. 91 ust. 2 Konstytucji RP, ratyfikowana umowa międzynarodowa (jaką jest Umowa ADR) ma pierwszeństwo przed ustawami krajowymi, jeśli tych drugich nie da się z nią pogodzić.
Konsekwencje dla Zamawiających: Wezwania do zmian i ryzyko karne
Formułowanie nielegalnych zapisów w SWZ skutkuje wysyłaniem oficjalnych wezwań do usunięcia naruszeń prawa i modyfikacji treści dokumentacji przetargowej. Zamawiający są wzywani do natychmiastowego rozszerzenia zapisów o dopuszczenie świadectw wydanych przez właściwe organy dowolnego państwa członkowskiego UE lub strony Umowy ADR.
Brak reakcji urzędników i uporczywe utrzymywanie dyskryminujących wymogów w wyznaczonym terminie niesie ze sobą poważne konsekwencje:
- zawiadomienie Prokuratury o możliwości popełnienia przestępstwa przekroczenia uprawnień i niedopełnienia obowiązków przez funkcjonariuszy publicznych (art. 231 Kodeksu karnego),
- zgłoszenie sprawy do Prezesa Urzędu Zamówień Publicznych oraz Komisji Europejskiej (w nawiązaniu do postępowań wyjaśniających w sprawie skarg na bariery rynkowe, takich jak skarga CHAP(2018)1450).
Gminy i miejskie jednostki budżetowe powinny pilnie dokonać audytu zapisów w przygotowywanych przetargach, aby zapobiec paraliżowi postępowań i uniknąć odpowiedzialności prawnej.
